Pensverzuring | Acidose

Pensverzuring of acidose


Bij pensverzuring (pensacidose) is het evenwicht in de pens verstoord geraakt door een overmaat aan zuur. De lagere pH in de pens vertraagt de vertering (vooral van vezels) significant. Dit kan de normale voeropname verstoren en de melkproductie negatief beïnvloeden. Ook kan het melkvetgehalte dalen door pensverzuring.

Op langere termijn kan pensverzuring leiden tot kreupelheid, verminderde vruchtbaarheid en meer algemene gezondheidsproblemen bij de koe. Met name hoogproductief melkvee krijgt vrij snel last van pensverzuring. Het zure milieu kan de penswand aantasten, waardoor pathogenen in de bloedbaan terecht kunnen komen, die elders in het lichaam problemen (ontstekingen) kunnen veroorzaken, zoals klauwproblemen, hoog celgetal en mastitis, of een lagere productie.

Het rantsoen van hoogproductief koeien bevat vaak veel snel verteerbare energie (krachtvoer met relatief veel snelle koolhydraten zoals zetmeel en met te weinig structuur) waardoor koeien minder herkauwen en minder speeksel produceren. 

Zetmeel wordt in de pens over het algemeen door microben (pensbacteriën, onderdeel van het microbioom) afgebroken tot lactaat (melkzuur) en propionaat. Ruwe celstof tot acetaat of butyraat. Bij een teveel aan lactaat daalt de pH in de pens, hetgeen (soms ernstige) problemen kan opleveren. Pensbacteriën zetten koolhydraten in het voer ook om in vluchtige vetzuren, al zijn dit vrij zwakke zuren. Bij hogere aanmaak dan opname van deze vetzuren daalt de pH in de pens echter. 

Normaal wordt verzuring gecompenseerd door bicarbonaat. Bicarbonaat komt van nature voor in het speeksel van de koe. Voldoende structuur in het voer stimuleert het herkauwen en de speekselproductie. Indien er onvoldoende structuur binnenkomt, gaat de koe minder herkauwen en daalt de speekselproductie. Met het verlagen van de speekselproductie, wordt ook minder bicarbonaat aangemaakt waardoor de pens kan verzuren. Speekselaanmaak is daarom erg belangrijk.

Mals voorjaarsgras kan de oorzaak zijn van pensverzuring. Ook snijmais dat al langer in de kuil zit kan het risico op pensverzuring vergroten. Wisselingen in het rantsoen en hittestress kunnen eveneens pensverzuring veroorzaken.

Een koe met pensverzuring is lastig te diagnosticeren. Over het algemeen is een koe met acidose te herkennen aan: een verminderde activiteit en eetlust, een doffe vacht. De intensiteit en duur van het herkauwen in sterk verminderd. Wees daarom alert bij de volgende symptomen: verminderde pensactiviteit, verminderde herkauwactiviteit, veranderde rusthouding, wanneer dieren met de kop in de flank liggen, een verlaagde en onregelmatige voeropname. Bij acute pensverzuring stopt het dier helemaal met vreten.  Na verloop van tijd kan optreden: daling melkvetgehalte, dunne mest, onverteerbare voerresten in de mest, klauwbevangenheid, algehele conditieverslechtering. 

Snel optreden is belangrijk o.a. door rantsoenaanpassing zoals droge, geplette (gestoomde) granen, voer met structuur. Geen zure maiskuil of teveel krachtvoer voeren. Bicarbonaat bijvoeren kan de pens pH weer naar een normaal niveau brengen. Het bijvoeren/ bijmengen van goede bittere kruiden door het ruwvoer kan de speekselproductie stimuleren.