Weerstand


De weerstand van de koe is bijzonder belangrijk in de veehouderij. Het principe is eenvoudig: een hogere weerstand resulteert in minder problemen en in een beter bedrijfsresultaat.  

De weerstand van een koe is echter complex. Veel facetten spelen hier een rol: de conditie van de koe, de genetica, management, vaccinatie, voer en voermanagement, penswerking en microbioomsamenstelling, hygiëne, uierconditie, klimaat, huisvesting, prestatieniveau, stress en rust.

De weerstand vergt speciale aandacht rondom droogstand en afkalven omdat dan de meeste problemen optreden zoals mastitis zoals op de figuur hieronder is te zien (*).

Grafiek mastitis 2jpg


Het afweersysteem of immuunsysteem van de koe maakt afweercellen en afweerstoffen aan. Een deel van het immuunsysteem wordt gerekend tot 'verworven' afweer en een deel tot 'aangeboren'  afweer. De verworven afweer treedt in werking als het lichaam in contact komt met specifieke ziektekiemen die 'herkend' worden na eerder contact met die ziektekiemen of met inactieve (delen van) ziektekiemen zoals bij vaccinaties.

Het aangeboren deel van de afweer bestaat uit cellen en stoffen die ziektekiemen, meestal bacteriën, uitschakelen. De afweercellen of witte bloedcellen (macrofagen, natural-killercellen en neutrofielen) zijn niet heel specifiek tegen bepaalde ziekteverwekkers gericht en maken ook geen 'herkenning' aan, maar zijn wel heel belangrijk in de afweer.

Bij onjuist management kan een neerwaartse spiraal in de conditie van de koe optreden: gezondheidsstoornissen en aandoeningen verminderen de voeropname (zoals kreupelheden, slepende melkziekte en ernstige baarmoederontstekingen) en resulteren in een energietekort, een tekort aan andere essentiële voedingsstoffen en stress. Dit leidt tot een negatieve beïnvloeding van de weerstand, en kan vervolgens leiden tot verdere gezondheidsproblemen.

Via het voer kan de weerstand ondersteund worden. Belangrijke voedingsstoffen voor het immuunsysteem zijn: glucose, vitamine E, zink, koper, magnesium en selenium. Voor enzymwerking zijn vitamine A en B belangrijk en het element kobalt. Specifieke supplementen kunnen de weerstand extra ondersteunen op momenten dat dit nodig is. Denk hierbij aan natuurlijke extracten zoals knoflook of glucanen.

Stress heeft direct een negatief effect op de weerstand. Dit betekent dat koeien zo min mogelijk stress moeten ervaren. Onrust in je koppel betekent stress. Maar ook oplopende temperaturen en luchtvochtigheid kan leiden tot (hitte)stress. Bij koeien met stress zijn de witte bloedcellen in de uier minder effectief in het onschadelijk maken van bacteriën. Subklinisch geïnfecteerde koeien reageren duidelijk op stress met een verhoging van het celgetal.

Ook rond het afkalven ervaren koeien veel stress. Vrijwel alle koeien krijgen rond afkalven een in dip in de weerstand. Daarnaast hebben koeien in die periode een negatieve energiebalans en minder neutrofielen. Neutrofielen spelen een belangrijke rol in het voorkomen van infecties. Daarbij hebben hogere concentraties ketonlichamen een negatief effect op de aangeboren afweer. Dit kan leiden tot infecties zoals mastitis, baarmoederontsteking en aan de nageboorte staan. Uit een enquête blijkt dat ~42% van melkveehouders hiervan niet op de hoogte(**).

Veehouders moeten het koppel goed volgen, met name rondom droogstand en afkalven. Koeien moeten in deze periode blijven vreten om het risico op een grote dip in de weerstand en slepende melkziekte te beperken. Weet wat je voert tijdens de droogstand en controleer de voeropname.


(*) Natzke et al.

(**) Onderzoek onder ruim 300 melkveehouders door Prosu Marktonderzoek.