BOLUS BLOG: NATUURLIJKE MIDDELEN, FYTOTHERAPIE, AANVULLENDE DIERVOEDERS & KWALITEIT

BOLUS BLOG: NATUURLIJKE MIDDELEN, FYTOTHERAPIE, AANVULLENDE DIERVOEDERS & KWALITEIT

Ruim de helft van alle Nederlandse melkveehouders gebruikt natuurlijke middelen bij gezondheidsproblemen van de dieren. De belangstelling hiervoor neemt verder toe bij zowel boer als dierenarts. Reden om hier langer bij stil te staan in deze blog en de risico’s en voor- en nadelen van natuurlijk middelen.

Natuurlijke middelen kunnen bijdragen aan de verbetering van de gezondheid. Natuurlijke middelen zijn hoofdzakelijk afkomstig van planten/ kruiden maar bijvoorbeeld ook van paddenstoelen, schimmels, insecten en gisten. Deze middelen kunnen als aanvulling op goed management en een goede kwaliteit diervoeder bijdragen aan verbetering van de diergezondheid. Afgelopen jaren heeft het ook de overheid geïnvesteerd in kennisontwikkeling over de toepassing en werkzaamheid van deze middelen.

De reacties en ervaringen van melkveehouders en dierenartsen die natuurlijke middelen hebben gebruikt, zijn wisselend. De oorzaken hiervan zijn erg divers maar voor een groot deel zijn de negatieve ervaringen terug te voeren op de tijdstip van het toedienen van de producten en de op kwaliteit van het gebruikte preparaat. Serieuze aandoeningen zoals mastitis zijn met natuurlijke middelen vaak lastig te genezen. De ziekte is al te ver ontwikkeld om snel te kunnen genezen met de meeste natuurlijke middelen. Het is verstandig om in een zo vroeg mogelijke fase van een aandoening te starten met (goede) natuurlijke middelen. Taak voor de veehouder om consequent de gezondheidsstatus van het koppel in de gaten te houden.

In deze blog willen wij meer ingaan op de kwaliteit en kwaliteitsborging van natuurlijke preparaten.

Fytotherapie

Van de natuurlijke middelen zijn medicinale planten of kruiden het meest gebruikt en best bekend. Het behandelen van ziektes met planten is minstens zo oud als de mensheid zelf en wordt nog steeds in alle culturen toegepast.

Op internet is heel veel te vinden over kruidengeneeskunde (ook fytotherapie genaamd) en met name de Westerse, Chinese ( TCM) en Indiaanse (Ayurveda) kruidengeneeskunde, zijn rijk aan traditie en kennis.  

De huidige definitie van fytotherapie is: het behandelen, verminderen of voorkomen van aandoeningen bij mens en dier met geneeskrachtige planten, delen van planten (bladeren, bloemen, zaden, wortels) of de bereidingen daarvan. Fytotherapie is daarbij afhankelijk van: de kwaliteit, werkzaamheid en veiligheid van het uitgaansmateriaal (plant of plantendeel).

Fytotherapie moet niet verward worden met homeopathie dat een veel kortere geschiedenis heeft. Waar fytotherapie zoekt naar krachtig werkende planten of extracten, hanteert homeopathie daarentegen een principe van zeer sterke verdunningen. Deze verdunningen kunnen zelfs zo sterk zijn dat er geen sprake kan zijn van een werkingsmechanisme op basis van huidige wetenschappelijke inzichten. Om die reden, en het ontbreken van solide wetenschappelijke onderbouwing, kan homeopathie vooralsnog niet als wetenschappelijk worden gezien.

Voor een producent is het om daarom onmogelijk om goede (=controleerbare) homeopathische preparaten te maken of garanderen op basis van kwaliteit. Immers, homeopathische producten kunnen niet op inhoudsstoffen gecontroleerd worden. Bureau Vetius ontwikkelt om die redenen geen homeopathische middelen.

Medicijnen uit natuurlijke middelen

Naar schatting 50% van de huidige synthetische medicijnen kent een natuurlijk oorsprong. Bekende voorbeelden zijn: de pijnstiller morfine die uit papaver afkomstig is, het cytostaticum taxol komt uit taxushaag, cytostaticum vincristrine uit roze maagdenpalm, pijnstiller aspirine uit wilgenbast, malariamiddel kinine uit de bast van de kinaboom, hartmedicijn digoxine uit het vingerhoedskruid en oogmedicijn atropine uit de wolfskers. Andere medicijnen met een plantaardige oorsprong: galantamine (bij Alzheimer), fysostigmine (cholinesteraseremmer), hyoscine (bij reisziekte), codeïne (anti-hoest), colchicine (bij jicht).

Tegenwoordig worden deze stoffen zo veel mogelijk chemisch gemaakt. De synthetische varianten hebben dus de natuur als voorbeeld. Vanwege de ontdekking van nieuwe medicijnen uit planten zijn in 2015 Nobelprijzen uitgereikt aan de Ier William C. Campbell, Japanner Satoshi Omura, Chinese Youyou Tu die daarmee de eerste Chinese wetenschapper werd die een Nobelprijs voor de geneeskunde heeft ontvangen.

Andere voorbeelden van medicijnen met een natuurlijke oorsprong anders dan uit planten planten zijn penicilline en lovastatin uit schimmel of lentinan uit paddenstoelen. Het excellente Hubrecht Institute in Utrecht heeft een onderzoekslijn die specifiek zoekt naar nieuwe medicijnen in schimmels. Maar ook uit insecten en dieren (bijvoorbeeld het diabetesmiddel exenatide is afkomstig van het gilamonster) worden medicijnen gemaakt.

Bureau Vetius gebruikt weliswaar natuurlijke ingrediënten voor haar producten maar ontwikkelt geen medicijnen. Wij ontwikkelen uitsluitend bereidingen als aanvullende diervoeders. Vetius maakt specifieke producten of bereidingen op natuurlijke basis waar voedingselementen aan toe gevoegd zijn. Aanvullende diervoeders zijn mengvoeders met een hoog gehalte aan bepaalde stoffen. Dit kunnen ook stoffen zijn met een specifiek gezondheidsdoel.

Speciale aanvullende diervoeders

De producten die wij ontwikkelen (moeten) voldoen aan de eisen volgens GMPplus richtlijnen. Dit betekent o.a. dat alleen GMPplus toegestane grondstoffen gebruik gemaakt kan worden. Maar wij gaan een stap verder voor onze producten. GMPplus heeft met name betrekking op de veiligheid van het product, en niet over werkzaamheid. Wij kijken echter ook specifiek naar de hoeveelheid werkzame stoffen die aanwezig moeten zijn in de producten. Dit ontbreekt vrijwel altijd bij natuurlijke middelen voor productiedieren waardoor een wildgroei aan onduidelijke natuurlijke producten is ontstaan. Helaas worden vaak alle natuurlijke middelen op één hoop gegooid, dus het is voor de melkveehouder zaak om goed op letten bij natuurlijke producten.

Kwaliteitsbewaking en werkzaamheid zijn dus cruciaal bij gebruik van natuurlijke producten. Om dit te illustreren: er kan een enorm verschil bestaan in de samenstelling van dezelfde soort planten. Bijvoorbeeld, bij koeien is de knoflookbolus populair geworden. Maar de ene knoflookbolus is de andere niet (meer hierover in onze blog over knoflook). Knoflook uit Nederland heeft een andere chemische samenstelling dan knoflook uit Spanje, China of Brazilië. Daarbij is ook het tijdstip van oogsten is bepalend voor de chemisc he samenstelling en kwaliteit. Ook de verwerkingsmethode is van groot belang voor de uiteindelijke kwaliteit.

Alleen de aanwezigheid van knoflook in een bolus of een andere product zegt dus totaal niets over de kwaliteit. Wat geldt voor knoflook, geldt ook andere kruiden, etherische oliën of extracten.

Bureau Vetius onderzoekt bij interessante en potentiële plant eerst de werkzame bestanddelen of bestanddeel. Vervolgens standaardiseren wij hierop voor onze producten. De samenstellingen per productiecharge zijn controleerbaar, inclusief de analysecertificaten van de gebruikte grondstoffen. Wij garanderen daarmee de hoogst haalbare kwaliteit van al onze bereidingen, en zijn daarbij volledig transparant voor iedere klant.

De natuurlijke grondstoffen die wij inkopen zijn de sterkst werkzame en zuiverste grondstoffen die beschikbaar zijn tegen de beste prijs. Dat wil bijvoorbeeld zeggen dat er geen limieten voor resten van pesticiden en zware metalen worden overschreden. Bovendien betrekken wij onze grondstoffen per grondstof steeds van dezelfde leverancier, zodat tussen verschillende batches van een vergelijkbare werking kan worden uitgaan.

Effectieve producten kunnen alleen gewaarborgd zijn na tussenkomst door een specialisten. In dit geval dierenartsen, productontwikkelaars, apothekers en onderzoekers. Bureau Vetius en Biochem Products participeren in diverse initiatieven zoals Natuurlijke middelen in de veehouderij van PNV (Platform Natuurlijke Veehouderij) een cursus voor dierenartsen, een speciale werkgroep Dier en Kruid Nederlandse Vereniging voor Fytotherapie.

Kennisplatform

Naast de WUR heeft Platform Natuurlijke Veehouderij (PNV) heeft een online Kennisbank opgezet, waarbij het onderdeel 'Natuurlijke Producten" deels is gevuld. Deze kennisbank is ingedeeld in een kopje voor Dierenartsen, een kopje voor Veehouders en een kopje Lopende onderzoeken. Bij de 'Veehouders' staan een aantal rapporten en de stalboekjes, bij de sectie dierenartsen staan de presentaties van de laatste Dier en Kruid bijeenkomsten bij Wageningen Food Safety Research. Het PNV geeft ook cursussen voor veehouders en cursussen voor dierenartsen over de inzet van natuurlijke middelen.

Extra informatie over het gebruik van natuurlijke middelen is te vinden op sites over landbouwhuisdieren en in de instructieboekjes voor melkveehouders met natuurlijke middelen, de stalboekjes.